Bu bölümde ne anlatılıyor?
On sekiz saniye. 10 Temmuz 1894 Salı, saat 12.24. İstanbul üç kez sarsılıyor; Kapalıçarşı'nın kuyumcular kısmı çöküyor, tüccarlar mallarını bırakıp kaçıyor, çarşının kapıları kapanıyor. Bu bölümde depremi dönemin gazetelerinden, telgrafçı Agâh Efendi'nin notlarından ve Atina'dan çağrılan Dimitrios Eginitis'in raporundan izliyoruz: Yeşilköy'de geri çekilen deniz, adalarda yıkılan yapılar, birbirini tutmayan ölü sayıları, sansür ve söylentiler, çadırlar, bağışlar ve deprem madalyası, Maçka'da kurulan ilk deprem istasyonu. Yabancı dildeki alıntılar kendi Türkçe çevirimizdir.
Video bölümleri
Kaynaklar
Dönem belgeleri
- Feilding Star (Yeni Zelanda), 24 Ağustos 1894, s. 2, "Earthquakes in Turkey" ("Constantinople, July 11"). Papers Past: https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/FS18940824.2.17
- New York Tribune'ün İstanbul muhabiri, yeniden basım (Utah Digital Newspapers): https://newspapers.lib.utah.edu/details?id=1495192
- Telgrafçı Agâh Efendi'nin notları (1894), Tarih Dergisi yayını: https://tarihdergi.com/zelzele-i-azim-basin-hafife-aldi-telgrafci-tarih-yazdi/
- D. Eginitis, "Le tremblement de terre de Constantinople du 10 juillet 1894", Annales de Géographie 4 (1895); raporun Osmanlıca tercümesi (BOA, Yıldız Esas Evrakı) için: Hamiyet Sezer, "1894 İstanbul Depremi Hakkında Bir Rapor Üzerine İnceleme".
- Charles Davison, Geological Magazine (1896), s. 525.
- H. G. Dwight, Constantinople Old and New (1915).
Araştırmalar
- Amit Bein, "The Istanbul Earthquake of 1894 and Science in the Late Ottoman Empire", Middle Eastern Studies 44/6 (2008).
- N. N. Ambraseys ve C. F. Finkel, "Long-term seismicity of Istanbul and of the Marmara Sea region", Terra Nova 3 (1991); N. Ambraseys, Journal of Seismology 5 (2001).
- Mehmet Ö. Alkan, "Toplumsal ve siyasal açıdan 1894 İstanbul depremi", Gazete Duvar (2021).
- Fatma Ürekli, İstanbul'da 1894 Depremi (1999).
- P. Gülkan ve O. Ergünay, "Earthquake Engineering in Turkey: A Brief History", 14WCEE (2008).
Notlar
- Ölü sayısı kaynaklara göre değişir: ilk gün resmî tebliği 135; İstanbul için resmî kayıt 474 ölü, 482 yaralı; Ambraseys ve Finkel'e göre bölge toplamı en az 1.349. Kesin bir sayı yoktur.
- Büyüklük tahminleri yaklaşık 7'dir (Ms ≈ 7,0; Mw 6,8–6,9). "9" değeri büyük ihtimalle şiddet ölçeğine aittir.
- "Kıyamet-i Suğra" adı ve surları aşan dalga anlatısı 1509 depremine aittir.
- Kandilli Rasathanesi 1894'ten sonra kurulmadı; rasathane 1868'den beri vardı, Kandilli'deki çalışmalar 1911'de başladı.
Görseller ve lisanslar
- 1894 tarihli deprem gravürleri (Fransız ve Alman dergileri, A. Bianchini), Sébah & Joaillier ve Abdullah Biraderler fotoğrafları, 1890'lar fotokromları, Fatih Camii, Beyazıt (Seraskerlik) Kulesi ve Ayasofya fotoğrafları, II. Abdülhamid fotoğrafları, Dimitrios Eginitis ve Giovanni Agamennone fotoğrafları, 1896 Osmanlıca Marmara haritası ve İngiliz deniz haritaları: Wikimedia Commons, kamu malı. Depremden önce ya da sonra çekilmiş görseller temsilîdir.
- Merkez bölgesi haritası ve sarsıntı çizimi şematiktir.
Anlatım sesi ve fon müziği ElevenLabs ile üretildi (ticari lisans). Senaryo, alıntı çevirileri ve kaynak kontrolü Dünün İnsanları'na aittir.
