Bu bölümde ne anlatılıyor?
Fatih döneminde bir vezirin yıllık has geliri yaklaşık bir ton gümüş ediyordu; bugünkü gümüş fiyatıyla yaklaşık 89 milyon TL. Peki Osmanlı'nın güçlü vezirleri bugünün parasıyla ne kadar kazanıyordu ve bu büyük servetlerin sonu ne oldu?
1623'te eritilen saray altınları, Rüstem Paşa'nın 780 bin altınlık terekesi, Busbecq'in gördüğü "Rüstem'in gayretiyle toplanan para" odası, Lady Mary Montagu'nun Lale Devri sofrası, Patrona isyanında müsadere edilen sadrazam serveti ve II. Mahmud'un toplattığı altınlar. Fatih'ten II. Mahmud'a beş dönem, o günleri görenlerin anlatımlarıyla.
Not: Padişahın bugünkü anlamda bir maaşı yoktu; videodaki rakamlar vezir ve sadrazam gelirleri, servet kayıtları ve padişahın cebine ayrılan paralardır. Bugünkü karşılıklar iki yöntemle hesaplandı: (1) akçenin saf gümüş ağırlığı × 26 Ekim 2026 gram gümüş fiyatı (~86 TL); (2) aynı dönemdeki İstanbul işçi gündeliğine oranla, 2026 net asgari ücretiyle (28.075 TL/ay). Sonuçlar yaklaşık ve yuvarlaktır.
Bu belgeselde:
0:00 Giriş: 1623, hazine boş
1:23 Tanıklar ve yöntem
3:40 Akçe
5:19 Bir gündelik neye yeterdi?
6:48 Fatih: hazine
8:52 Fetih ve ganimet
10:03 Fatih'in vezirleri
11:42 Çandarlı Halil Paşa
12:58 Kanuni: bütçe
14:52 Sadrazamın geliri
16:28 Pargalı İbrahim Paşa
17:55 Rüstem Paşa
19:17 Rüstem Paşa'nın terekesi
20:56 Sarayın sofrası
22:14 Askerin ulufesi
23:47 IV. Murad: boş hazine
25:24 Paşalar ve isyanlar
28:01 III. Ahmed: cülus
29:34 Lale Devri
31:09 Bir vezirin mal listesi
32:51 Patrona Halil
34:19 Kara Mustafa Paşa
35:43 II. Mahmud: paranın erimesi
37:21 Slade ve Düzoğlular
38:52 Son müsadereler
40:18 Maaş dönemi
41:37 Beş dönem yan yana
43:59 Yaygın yanlışlar
45:12 Geriye ne kaldı?
Tanıklar ve belgeler
• Fatih Kanunnamesi (vezir hasları); Lütfi Paşa, Âsafnâme
• Iacopo de Promontorio, Recollecta (yak. 1475) — S. Rakova, Edizioni Ca' Foscari 2018 üzerinden
• Tursun Bey, Târîh-i Ebü'l-Feth; Kritovulos, Fatih'in Tarihi
• Piero Bragadin'in raporları ve hesap defteri — O. Cristea, Revista istorică 2018
• Ogier Ghiselin de Busbecq, Türk Mektupları (1744 İngilizce çevirisi)
• Kâtib Çelebi, Fezleke; Naîmâ Tarihi; Sir Thomas Roe — F. Kaytaz, "IV. Murad Döneminde İstanbul'da İsyanlar" üzerinden
• Evliya Çelebi, Seyahatname I
• Lady Mary Wortley Montagu, Turkish Embassy Letters (1717–1718)
• Adolphus Slade, Records of Travels in Turkey
Kaynaklar
• Ş. Pamuk, İstanbul ve Diğer Kentlerde 500 Yıllık Fiyatlar ve Ücretler 1469–1998 (veri tabanı)
• S. Özmucur ve Ş. Pamuk, "Real Wages and Standards of Living in the Ottoman Empire, 1489–1914", Journal of Economic History (2002)
• Ö. L. Barkan, 1527–28 bütçesi; A. Tabakoğlu, "XVII ve XVIII. Yüzyıl Osmanlı Bütçeleri"
• B. Çakır, "Osmanlı Devleti'nin Bilinen En Eski (1495-1496) Bütçesi", Osmanlı Araştırmaları XLVII (2016)
• C. Çakır ve Y. Akkuş, "İstanbul'da Temel Gıda Maddelerinin Narh Fiyatları (1524–1836)"
• A. Zararsız, Belleten 89/316 (2025) — Arifî Ahmed Paşa terekesi
• S. Akşin, "Financial Aspects of the Tanzimat"
• TDV İslâm Ansiklopedisi: Has, Sadrazam, Ceyb-i Hümâyun, Matbah-ı Âmire, Yeniçeri, Rüstem Paşa, İbrâhim Paşa (Makbul), Müsadere, Patrona İsyanı, Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Hâlet Efendi, Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Damad İbrâhim Paşa
Görseller
• Wikimedia Commons, The Met, LACMA, Rijksmuseum (kamu malı): portreler, minyatürler, sikkeler
• Grafikler: Dünün İnsanları
• "Temsilî canlandırma" yazan sahneler yapay zekâ ile üretilmiştir; olayın birebir görüntüsü değildir.
Anlatım yapay zekâ sesiyle yapılmıştır.
