1520'de Üsküdar Mahkemesine Gelen Sıradan İnsanlar

Bu bölümde ne anlatılıyor?

1518–1521 yıllarını kapsayan Üsküdar Mahkemesi 2 numaralı sicil, beş yüz yıl önce Boğaz'ın Anadolu yakasında yaşayan sıradan insanların hayatını kayıt kayıt anlatıyor. Öküz parası için tarlasını satan Andronikoz, birbirine kefil olan köylüler, ölen Hamza'nın alacaklıları, mehrini isteyen kadınlar, para vakfından borç alan bir imam ve bir bostancı, özgürlüğünü taksitle satın alan bir köle. Yavuz Sultan Selim ölüp Kanuni tahta çıkarken Üsküdar mahkemesinin gündemi öküzler, borçlar ve tarlalardı. Kayıtlardan yapılan alıntılar, yayımlanmış transkripsiyona dayanan kendi günümüz Türkçesi aktarımımızdır.

Video bölümleri

1. 0:00"Akçe bulamazım"
2. 0:52Üsküdar 2 numaralı sicil
3. 2:331520'de Üsküdar
4. 3:36Bir padişah ölüyor, defter susuyor
5. 4:35Kefalet: herkesin bir kefili var
6. 5:25Andronikoz'un tarlası
7. 6:36Öküzler
8. 7:27Hamza'nın alacaklıları
9. 8:20Defterdeki kadınlar
10. 9:07Evlilik ve boşanma
11. 9:58Rumlar, papazlar, Yahudiler
12. 10:51Para vakıfları
13. 12:37Kölelik ve azat
14. 13:49Suçlar ve komşu kavgaları
15. 15:23Çarşı, fiyatlar ve kira
16. 16:22Kayıklar ve iskele
17. 17:03Kayıtları kim yazdı?
18. 18:14Hicrî tarihler ve Matrakçı'nın Üsküdar'ı
19. 19:26Sonraki bölüm: Kültepe'de Tüccarın Evi

Kaynaklar

Birincil kaynak

• İstanbul Kadı Sicilleri: Üsküdar Mahkemesi 2 Numaralı Sicil (H. 924–927 / M. 1518–1521), haz. Rıfat Günalan vd., ed. Coşkun Yılmaz, proje yön. M. Âkif Aydın (İSAM, İstanbul 2010). Tıpkıbasım, okunuş ve konu başlıkları: https://kadisicilleri.istanbul/?nerede=usk002&kategori=defter
• Videoda geçen başlıca kayıtlar: Hüküm 477 (Andronikoz, s. 246), Hüküm 351 (kefalet, s. 188), Hüküm 350 (Cafer ve kölesi Hızır, s. 188); diğer kayıtlar defterin konu başlıkları dizininden aktarılmıştır.

Araştırmalar

• Bilgin Aydın – Ekrem Tak, "İstanbul Kadı Sicilleri", Büyük İstanbul Tarihi.
• M. Hanefi Bostan, "Üsküdar", TDV İslâm Ansiklopedisi.
• "Rum Mehmed Paşa Külliyesi", TDV İslâm Ansiklopedisi.
• İSAM, İstanbul Kadı Sicilleri 1–40 tanıtımı.

Görseller ve lisanslar

• Matrakçı Nasuh, Beyân-ı Menâzil'deki İstanbul minyatürü (yaklaşık 1537) ve ayrıntıları: Wikimedia Commons (kamu malı).
• Pieter Coecke van Aelst'in 1553 tarihli "Ces moeurs et fachons de faire de Turcz" frizinden sahneler, tuğra, hat albümü, İznik çinileri ve tabakları, kaftan kumaşları, Uşak halısı, Bâkî Divanı minyatürü: The Metropolitan Museum of Art, Open Access (CC0).
• Abraham de Bruyn'ün 1581 kıyafet gravürleri, Melchior Lorck'un Sultan Süleyman portresi, Nicolay'dan L. Davent gravürleri, Jost Amman: Rijksmuseum (kamu malı).
• 18–19. yüzyıl gravürleri (kâtip, hamam, Boğaz, Üsküdar mezarlığı): Wellcome Collection (Public Domain Mark).
• 1520'lerin Üsküdar'ına ait görsel çok az olduğu için görsellerin bir kısmı temsilidir; sonraki dönemlere ait olanlar ekranda belirtilmiştir.

Seslendirme ve müzik ElevenLabs ile üretilmiştir (ticari lisans). Senaryo ve kaynak kontrolü Dünün İnsanları'na aittir; bu videoda yapay zekâ destekli araçlar kullanılmıştır.