1591'de İstanbul'a Gelip Esir Düşen Habsburg Elçiliği

Bu bölümde ne anlatılıyor?

"Bu zindanın adı, yaşayanların mezarıdır." 1591'de genç Çek soylusu Vaclav Vratislav, İmparator II. Rudolf'un elçisi Friedrich von Krekwitz'in maiyetinde Viyana'dan İstanbul'a geldi. Bu bölümde onun 1599'da yazdığı anıları okuyoruz: Tuna'da gelincik tarlasına benzeyen sancaklar, kimseye ayrım yapmadan yemek veren imaretler, Silivri'de ilk kez görülen deniz, III. Murad'ın huzurunda mermer gibi kıpırtısız askerler, kedilere et atan İstanbullular, Galata'da bir sarhoşluğun bedeli, Sisak'tan sonra değişen hava, şifreli raporların bulunduğu dolap, tersane zindanı, kadırga küreği ve Rumelihisarı'ndaki Kara Kule'de geçen iki yıl beş hafta. Vratislav Osmanlılarla savaş halindeki bir imparatorluğun adamıdır; yargılarını onun yargıları olarak aktarıyoruz. Alıntılar, 1862 İngilizce çevirisinden kendi Türkçe aktarımımızdır.

Video bölümleri

1. 0:00Meşe kafesteki yirmi altı adam
2. 1:07Vratislav kimdi?
3. 2:09Viyana'dan Tuna'ya, 1591
4. 3:20Budin
5. 4:31Belgrad, kervansaraylar ve imaretler
6. 5:35Sofya, Bulgaristan, Edirne
7. 6:35Silivri'de deniz ve korsanlar
8. 7:30Elçilik evi ve paşalar
9. 8:32III. Murad'ın huzurunda
10. 9:39Ayasofya, At Meydanı, kediler
11. 10:44Galata'da kırk sopa
12. 11:46"Krallar gibi mutluyduk"
13. 12:48Esirler ve Avrat Pazarı
14. 13:42Sisak, Sinan Paşa ve veba
15. 14:51Kâhyanın ihaneti ve dolaptaki kâğıtlar
16. 16:03Tutuklama
17. 17:13Tersane zindanı
18. 18:10Kadırgada
19. 19:04Kara Kule
20. 20:09Duvarlardan gelen haberler
21. 21:13Salıverilme
22. 22:26Eve dönüş
23. 23:31Sonraki bölüm: 1717 Edirne'sinde çiçek aşısı (Lady Mary Wortley Montagu)

Kaynaklar

Birincil kaynak

• Adventures of Baron Wenceslas Wratislaw of Mitrowitz: What He Saw in the Turkish Metropolis, Constantinople; Experienced in His Captivity; and After His Happy Return to His Country, Committed to Writing in the Year of Our Lord 1599. Çeviren A. H. Wratislaw (Londra: Bell and Daldy, 1862). Archive.org: adventuresbaron00vratgoog.

Notlar

• Vratislav'ın verdiği sayılar (ör. vebada ölenler) ve duyduğu haberler (III. Murad'ın ölümü, Sinan ile Ferhat paşaların gençliği) onun aktarımıdır.
• Metin tutuklanma ve salıverilme yılını vermez; Sisak Muharebesi'nin 1593'te olduğu genel tarih bilgisidir.
• Elçi Krekwitz'in akıbetini Vratislav görmemiştir; yalnızca sultana anlatılanı aktarır.

Görseller ve lisanslar

• Melchior Lorck'un İstanbul panoraması (1559) ve çizimleri; III. Murad ve III. Mehmed portreleri; Şehinşahname, Süleymanname, Eğri Fetihnamesi ve 16. yy sonu Osmanlı minyatürleri; Codex Vindobonensis 8626'dan resimler; Ferhat Paşa ve Cığalazade gravürleri (1600); II. Rudolf portresi (Hans von Aachen); Sisak, Yanıkkale, Eğri ve Hatvan gravürleri; Komarom, Estergon, Budin, Belgrad ve Prag görünümleri; Braun ve Hogenberg, Valvassori, Hünername ve Piri Reis haritaları; Bocage'ın Boğaziçi haritası (1784); At Meydanı gravürü (1723); Allom'un esir pazarı (1836) ve 1842 gravürü; Ungnad elçiliği gravürü (1694); Rumelihisarı (2013) ve Yılanlı Sütun (2007) fotoğrafları; Vratislav'ın 19. yy baskısı portresi: Wikimedia Commons, kamu malı. Sonraki dönem ve başka olayları gösteren görseller temsilî olarak işaretlenmiştir.
• Haritalar: Natural Earth (kamu malı); çizgiler yaklaşıktır.

Seslendirme ve müzik ElevenLabs ile üretilmiştir (ticari lisans). Senaryo ve kaynak kontrolü Dünün İnsanları'na aittir; bu videoda yapay zekâ destekli araçlar kullanılmıştır.