1721'de 11 Yaşındaki Fransa Kralına Giden Osmanlı Elçisi

Bu bölümde ne anlatılıyor?

"Daha önce hiç Türk görmedikleri için, büyük küçük herkes nasıl insanlar olduğumuzu merak ediyordu." 1720'de Lale Devri'nin sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa, Yirmisekiz Mehmed Çelebi'yi olağanüstü elçi olarak Fransa'ya gönderdi. Elçi dönüşünde gördüklerini sultana sunmak için bir sefaretname yazdı. Bu bölümde onun anlatımını okuyoruz: Lapseki açıklarında karaya oturan gemi, veba yüzünden Tulon'da kimsenin dokunmadığı elçi, Set yakınındaki adada kırk günlük karantina, Langdok kanalının havuzları, Bordo'da ilk kez görülen gelgit, Paris'e giriş, on bir yaşındaki XV. Louis, Envalid, opera, Goblen atölyesi, Versay, Marli, rasathanede Ay ve Şantiyi'de bir gece şenliği. Elçinin yorumları kendi yorumlarıdır; onları onun yorumları olarak aktarıyoruz. Alıntılar 1757 Fransızca baskısından kendi Türkçe aktarımımızdır.

Video bölümleri

1. 0:00Paris'e bir Osmanlı elçisi
2. 0:57Mehmed Çelebi kimdi?
3. 1:56Lapseki, Malta, Lampedusa
4. 2:52Tulon ve veba
5. 3:48Kırk gün karantina
6. 4:50Langdok kanalı
7. 5:48Tuluz ve Bordo'da gelgit
8. 6:43Kış yolu ve Luar
9. 7:42Paris'e giriş
10. 8:37Kralın huzurunda
11. 9:35On bir yaşında bir kral
12. 10:42Envalid ve ilk org
13. 11:38Opera ve bitki bahçesi
14. 12:35Goblenler, aynalar, Paris
15. 13:24Versay
16. 14:18Marli
17. 15:14Sen Klud, Ramazan ve Düboa
18. 16:03Rasathanede Ay
19. 16:56Şantiyi şenliği
20. 17:50Dönüş yolu
21. 18:51Sefaretnameden sonra
22. 19:50Çevirmenin notları
23. 20:34Sonraki bölüm: Thames Donduğunda (John Evelyn, 1684)

Kaynaklar

Birincil kaynak

• Relation de l'ambassade de Mehemet-Effendi, à la cour de France, en M.DCC.XXI, écrite par lui-même, et traduite du turc (Paris, 1757). Gallica (BnF): bpt6k97744781. BnF kaydı çeviriyi Julien-Claude Galland'a bağlar.

Notlar

• Fransızca çeviri, elçinin Fransız elçisi Bonnac'ın itirazları üzerine düzelttiği nüshadan yapılmıştır (çevirinin önsözü).
• Metinde tarihler çoğunlukla hicri ay ve gün adıyla verilir; miladi karşılıklar yaklaşıktır. Çevirmenin notuna göre elçi Ekim 1720'de yola çıktı.
• Marsilya'daki ölü sayısı, Tulon'daki nüfus ve elmasın fiyatı elçinin duyduğu ya da aktardığı rakamlardır.
• "Dünya müminlerin zindanı" sözü metinde Kuran'a bağlanır; bir hadis olarak bilinir.
• Said Efendi'nin İbrahim Müteferrika ile matbaanın kurulmasındaki rolü metinde yer almaz; genel tarih bilgisidir. Bonnac'ın kabulü, Said Efendi'nin 1742 elçiliği ve Mehmed Çelebi'nin Kıbrıs'a sürgünü çevirinin önsözündendir.
• Çevirmenin bazı iddialar için "yanlış" dediği ve küçümseyici bir dipnot düştüğü yerler olduğu gibi aktarılmıştır.

Görseller ve lisanslar

• Pierre-Denis Martin, Charles Parrocel, Pierre Gobert ve dönemin gravürleri (elçinin Paris'e girişi, Tuileries kabulü, portreleri); Jean Ranc, Rosalba Carriera ve Hyacinthe Rigaud'nun XV. Louis portreleri; Santerre'in naip portresi; Rigaud'nun Kardinal Dubois ve Mareşal Villeroy portreleri; Vanmour ve Levni'nin III. Ahmed, İbrahim Paşa ve elçi kabulü resimleri; Joseph Vernet'nin Tulon, Set ve Bordo limanları; Michel Serre'in 1720 Marsilya vebası resimleri; Coronelli ve Nolin'in Langdok kanalı haritaları; Malpas tüneli gravürü ve fotoğrafı, Agde kartpostalı; Patel ve Martin'in Versay ve Marli görünümleri; Saint-Cloud, Chantilly, Envalid, Goblen, Jardin du Roi, Palais-Royal, Pont Neuf ve Pont Notre-Dame gravürleri; Delisle'in Paris ve Tunus haritaları, Turgot planı; Malta, Lampedusa, Liyon, Fontainebleau, Orléans, Chambord ve İstanbul görünümleri: Wikimedia Commons, kamu malı. Sahnelerin kendisini göstermeyen görseller temsilî olarak işaretlenmiştir.
• Harita: Natural Earth (kamu malı); çizgiler yaklaşıktır.

Seslendirme ve müzik ElevenLabs ile üretilmiştir (ticari lisans). Senaryo ve kaynak kontrolü Dünün İnsanları'na aittir; bu videoda yapay zekâ destekli araçlar kullanılmıştır.