1599'da İngiliz Kraliçesinin Padişaha Gönderdiği Org

Bu bölümde ne anlatılıyor?

"Kılıcını çekip kafamı keseceğini sandım." 1599'da Lancashire'lı org ustası Thomas Dallam, Kraliçe I. Elizabeth'in Sultan III. Mehmed'e gönderdiği saatli, çanlı, kuşlu bir orgu İstanbul'a getirdi ve Topkapı Sarayı'nda kurdu. Bu bölümde Dallam'ın günlüğünden okuyoruz: altı ay gemi ambarında bozulan org, Hektor gemisinin sultanı top atışlarıyla selamlaması, saray bahçeleri ve Kasım'da toplanan üzümler, dört yüz kişinin önünde kendi kendine çalan hediye, sultanın dizine dokunmak zorunda kalan bir zanaatkâr, kırk beş altın, kalması için yapılan teklifler, parmaklık ardından görülen bir avlu, kılıç çekmiş muhafızlardan kaçış ve kış ortasında Yunanistan'dan eve dönüş. Dallam'ın yargıları dönemin bir İngiliz Protestanının yargılarıdır; onları onun yargıları olarak aktarıyoruz. Alıntılar, 1893 baskısından kendi Türkçe aktarımımızdır.

Video bölümleri

1. 0:00Topkapı, 25 Eylül 1599
2. 0:58Dallam kimdi?
3. 2:02Hektor ile Londra'dan İstanbul'a
4. 2:56"İki peni bile etmez"
5. 3:52Gemi sultanı selamlıyor
6. 4:54Org saraya taşınıyor
7. 5:53Köşk ve bekçiler
8. 6:57Elçinin uyarısı
9. 7:52Büyük gün: sultan geliyor
10. 8:49Hediye çalıyor
11. 9:49Kapı ağası ve pim
12. 10:50Dört yüz kişi
13. 11:49Sultanın önünde org
14. 13:04"Cebinden altın aldım"
15. 14:07Kalması için teklifler
16. 15:03Parmaklığın ardında
17. 16:09Gemi gidiyor, Dallam kalıyor
18. 17:10Kılıç çekmiş muhafızlar
19. 18:24Develer ve ateşli hastalık
20. 19:31Eve dönüş: Volos, Mora, Zante
21. 20:32Lello'nun mektubu ve sonrası
22. 21:21Günlükten akılda kalanlar
23. 22:01Sonraki bölüm: Kara Kule'nin esiri (Vaclav Vratislav)

Kaynaklar

Birincil kaynak

• The Diary of Master Thomas Dallam, 1599-1600. Theodore Bent (ed.), Early Voyages and Travels in the Levant (Londra: Hakluyt Society, 1893). Archive.org: earlyvoyagestrav00dallrich.

Notlar

• Sultanın sözleri ve sarayda geçen konuşmalar, Dallam'ın tercümanlar aracılığıyla anlayıp aktardığı biçimdedir.
• Kardeşlerin öldürüldüğü oda ve harem avlusuna dair bilgiler Dallam'a anlatılanlar ve onun gözlemleridir.
• Henry Lello'nun mektubu ve Dallam'ın sonraki orgları (King's College 1605, Worcester) Bent'in girişine dayanır.
• Orgun sonraki akıbeti günlükte yer almaz.

Görseller ve lisanslar

• III. Mehmed portreleri (1600 gravürü; John Young 1815; Cristofano dell'Altissimo'ya atfedilen portre); Hünername (1584), Şehinşahname (1592), Süleymanname ve 16. yy sonu Osmanlı minyatürleri; I. Elizabeth'in Armada ve Gökkuşağı portreleri; Melchior Lorck'un Sarayburnu çizimi (1559) ve Osmanlı asker resimleri; Braun ve Hogenberg, Valvassori ve el yazması İstanbul haritaları; Codex Vindobonensis 8626'dan resimler (16. yy sonu); Camocio'nun ada haritaları (1574), Cootwijck'in Mora haritası (1619), Münster'in Cezayir görünümü (1600); Armada savaşı resimleri; Étienne Rey ve E. D. Clarke'ın Aleksandreia Troas gravürleri; Choiseul-Gouffier'nin Sarayburnu gravürü (1822); dönem org çizimleri ve nota sayfası; Dallam'ın King's College orgunun 1892 çizimi; King's College Şapeli (2011), Worcester Katedrali (2013) ve Roma San Luigi dei Francesi (2006) fotoğrafları; Levant Kumpanyası arması; Alberto Pasini'nin kervan tablosu (1881): Wikimedia Commons, kamu malı. Dallam'ın orgunun bilinen bir resmi yoktur; org görselleri temsilîdir.
• Haritalar: Natural Earth (kamu malı); çizgiler yaklaşıktır.

Seslendirme ve müzik ElevenLabs ile üretilmiştir (ticari lisans). Senaryo ve kaynak kontrolü Dünün İnsanları'na aittir; bu videoda yapay zekâ destekli araçlar kullanılmıştır.