Bu bölümde ne anlatılıyor?
1966'da Uşak'ın Güre köyü yakınlarında, köylüler bir tümülüsün mermer mezar odasını kazıp açtı. İçinden çıkan gümüş ve altın eserler birkaç yıl içinde New York'taki Metropolitan Müzesi'ne satıldı. Halk bu eserlere "Karun'un Hazinesi" dedi.
Lidya kralı Kroisos'un (halkın Karun dediği) Sardes'i, Paktolos'un altını ve dünyanın ilk sikkeleri; Herodot'un anlattığı Solon, Delfi ve odun yığını hikâyeleri; tepeleri kazan köylüler, gazeteci Özgen Acar'ın 16 yıllık takibi, 1987'de New York'ta açılan dava, 1993'te dönen 363 eser ve 2006'da Uşak Müzesi'nden çalınan kanatlı denizatı broşu. Hepsi o günlerin tanıklarının anlattıklarıyla.
Not: Hazinenin Kroisos'un kendisine ait olduğunu gösteren bir kanıt yok; eserler büyük ölçüde MÖ 6. yüzyılın ikinci yarısına, Pers yönetimindeki Lidyalı soylulara aittir. "Karun'un laneti" anlatıları söylentidir. Rakamlar kaynaklara göre değişebilir; açıklamada kaynaklarıyla verilmiştir.
Bu belgeselde:
0:00 Giriş: 6 Haziran 1966
1:15 Tanıklar
2:12 "Karun gibi zengin"
3:52 Lidya ve Paktolos'un altını
4:44 Gyges'ten Alyattes'e
5:53 İlk sikkeler
7:19 Sardes'in altın atölyesi
8:48 Kroisos'un yükselişi
9:58 Solon
10:56 Atys
11:59 Delfi'ye armağanlar
13:09 Kâhinleri sınamak
14:09 Kehanet ve savaş
15:54 Odun yığını
17:43 Pers Sardes'i
19:02 Tümülüsler
20:27 Güre, 1960'lar
21:22 Toptepe, 1966
22:37 İkiztepe ve Aktepe
24:22 Kaçakçılık zinciri
25:06 Yasalar
26:07 Metropolitan Müzesi
27:13 1970: ilk sorular
28:08 1984: "Doğu Yunan hazinesi"
29:15 Acar'ın on altı yılı
30:52 Dava açılıyor
32:11 Zamanaşımı
33:08 Deliller
34:33 1993: dönüş
35:42 Bir emsal
36:47 Hazinede ne var?
38:12 Daha yakından
39:27 Uşak'ta
40:42 Sahte broş
41:47 Müze müdürü
42:53 Hagen ve dönüş
44:21 "Karun'un laneti"
45:46 Geriye ne kaldı?
Tanıklar ve belgeler
• Herodot, Tarih, I. kitap (A. D. Godley çevirisinden kendi çevirimiz)
• Özgen Acar, "The curse of the Karun Treasure", Hürriyet Daily News, 2 Ekim 2016
• Kemal Çakar'ın anlatımı, Milliyet, 22 Kasım 2012
• Thomas Hoving'in anıları ve Met'in 1993 açıklaması (S. Waxman, "Chasing the Lydian Hoard", Smithsonian Magazine üzerinden)
• Republic of Turkey v. Metropolitan Museum of Art, 762 F. Supp. 44 (S.D.N.Y. 1990)
Kaynaklar
• J. H. Kroll, "The Coins of Sardis", The Lydians and their World (2010), Sardis Expedition
• C. H. Greenewalt, "Lydian Gold and Silver Refining", aynı eser
• İ. Özgen, "The Lydian Treasure", aynı eser
• J. Lendering, "The End of Lydia: 547?", Livius.org
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kārûn"
• Université de Genève, ArThemis: "Lydian Hoard – Turkey and Metropolitan Museum of Art"
• The History Blog, 28.11.2012 · CoinsWeekly, 13.12.2012
• Yeni Şafak, 13.02.2009 · DHA, 13.09.2012 · NTV, 06.03.2013 · Ege'de Son Söz, 22.11.2012 · Sabah, 23.09.2018
Görseller
• Wikimedia Commons (kamu malı, CC0, CC BY ve CC BY-SA lisanslı; fotoğrafçılar ekranda belirtilmiştir). Uşak Arkeoloji Müzesi'ndeki eser fotoğrafları: Dosseman, CC BY-SA 4.0
• The Met (CC0): Lidya yazıtlı steller
• Haritalar ve grafikler: Dünün İnsanları (şematik)
• "Temsilî canlandırma" yazan sahneler yapay zekâ ile üretilmiştir; olayın birebir görüntüsü değildir.
Anlatım yapay zekâ sesiyle yapılmıştır.
