Bu bölümde ne anlatılıyor?
1908 yazında İstanbul sokaklarında "Hürriyet, adalet, müsavat, uhuvvet" yazılı afişler asılıydı. On beş yıl sonra, 29 Ekim 1923'te Ankara'daki Meclis devletin yönetim biçimini cumhuriyet olarak ilan etti. Arada Trablusgarp, Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı, işgal ve Millî Mücadele vardı.
Bu belgeselde İkinci Meşrutiyet'ten 1924 Anayasası'na uzanan yılları o günleri yaşayanların kendi cümleleriyle izliyoruz: Halide Edib'in hatıraları, Amerikan büyükelçisi Henry Morgenthau, Ankara'ya giden gazeteciler Grace Ellison ve Clair Price, Nutuk ve dönemin belgeleri.
29 Ekim 1923 gecesini meclis tutanaklarıyla anlatan belgeselimiz: https://youtu.be/TkgcxbKZJrQ
Cumhuriyet Bayramınız kutlu olsun.
Bu belgeselde:
0:00 Giriş
1:16 1908 yazı
3:18 Halide Edib ve 1908
4:29 31 Mart
5:39 Sopalı Seçimler
6:17 Trablusgarp
7:42 Balkan Savaşı
8:55 Babıâli ve Edirne
9:59 Yavuz ve Midilli
11:34 29 Ekim 1914
12:28 Çanakkale: 18 Mart
13:20 Gelibolu
14:14 Anafartalar
15:00 1915 ve öteki cepheler
16:38 Mondros
17:39 İstanbul limanında donanma
18:43 İzmir, 15 Mayıs 1919
19:30 Sultanahmet mitingi
20:41 Samsun
21:53 Havza ve Ayvalık
22:33 Amasya
23:18 Erzurum ve Sivas
24:19 Heyet-i Temsiliye Ankara'da
25:08 Misak-ı Millî
26:10 16 Mart 1920
27:14 Ankara'da meclis
28:42 Bir gazete, bir ajans
29:25 Sevr
30:43 Doğu ve güney
31:54 1921 başı
32:52 Tekâlif-i Milliye
33:36 Sakarya
35:05 İstiklal Marşı
35:49 Gazi
36:33 Ellison'ın Ankara'sı
38:13 Çankaya'da bir ziyaret
39:09 Büyük Taarruz
40:08 Mudanya
41:14 Saltanatın sonu
42:02 Lozan
43:22 Mübadele
44:19 29 Ekim 1923
45:44 1924
46:44 Tanıkların sesi
48:20 On beş yıl
49:11 Takvimdeki izler
49:56 Kapanış
Tanıklar
• Halide Edib, Memoirs of Halidé Edib (1926) ve The Turkish Ordeal (1928). Alıntılar kanalın kendi çevirisidir.
• Grace Ellison, An Englishwoman in Angora (1923)
• Clair Price, The Rebirth of Turkey (1923)
• Henry Morgenthau, Ambassador Morgenthau's Story (1918). Güvenilirliği tarihçiler arasında tartışmalıdır.
• Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk (1927)
Kaynaklar
• Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi): Sivas Kongresi, Sakarya Meydan Muharebesi, Yavuz Muharebe Kruvazörü ve ilgili maddeler
• TDV İslâm Ansiklopedisi: Halide Edib Adıvar, Misâk-ı Millî, Mehmed VI, Lozan Antlaşması, Türkiye Büyük Millet Meclisi
• TBMM Kanunlar arşivi: 85 sayılı Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (1921), 431 sayılı Kanun (3 Mart 1924), 491 sayılı Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (1924)
• Mondros, Mudanya, Sevr ve Lozan metinleri; Türkiye–Yunanistan Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi (30 Ocak 1923)
Notlar
• Kaynaklarda tarihi farklı verilen olaylarda (Sultanahmet mitingi, Erzurum Kongresi'nin bitişi, müttefik donanmasının İstanbul'a girişi, Mudanya'nın yürürlüğü) kesin gün verilmemiştir.
• Kayıp rakamları kaynaktan kaynağa büyük farklar gösterdiğinde sayı verilmemiştir.
• 1915 olayları belgeselde kısa ve olgusal olarak ele alınmıştır.
• Anlatımda yapay zekâ sesi kullanılmıştır. Görseller arşiv fotoğraflarıdır; yapay zekâ görseli kullanılmamıştır.
Görseller
• Wikimedia Commons (kamu malı): dönemin fotoğrafları, Servet-i Fünun ve Resimli Gazete sayfaları, Library of Congress, BnF (Gallica) ve ABD Ulusal Arşivi (NARA) fotoğrafları. Eser bilgileri ekranda belirtilmiştir.
• Grafikler ve haritalar: Dünün İnsanları
