Bu bölümde ne anlatılıyor?
Prusyalı yüzbaşı Helmuth von Moltke, 1835'te İstanbul'a üç haftalığına geldi ve dört yıl Osmanlı ordusunda kaldı. 24 Haziran 1839'da Nizip'te, tavsiyesi dinlenmeyen bir danışman olarak savaşın ortasındaydı.
Mektuplarında II. Mahmud'un İstanbul'u, yangınlar ve veba, padişahla Rumeli yolculuğu, Dicle ve Fırat'ta tulumdan sallarla yapılan yolculuklar, Hafız Paşa'nın ordugâhı ve savaştan önceki gece verdiği istifa var. Bozgundan bir hafta sonra II. Mahmud öldü. Bu belgesel o dört yılı Moltke'nin kendi cümleleriyle izliyor.
Not: Alıntılar mektupların 1841 tarihli ilk Almanca baskısından kendi çevirimizdir. Nizip'teki asker ve kayıp sayıları kaynaklara göre değişir; videoda yaklaşık değerler verilmiştir.
Bu belgeselde:
0:00 Giriş
1:18 Yola çıkış
2:39 Denizden bir orman
3:55 Seraskerin teklifi
5:16 İhtiyar paşa
6:34 Arnavutköy'deki ev
7:43 Kemerin altındaki kâtip
8:52 Mezar taşlarından bir şehir
9:56 Ahşap şehir
11:03 Bursa ve İzmir
12:11 Boğaz'ı ölçmek
13:18 Susuz yaz
14:24 Arabadaki padişah
15:42 Perdenin ardında
17:02 Veba
18:23 Padişahla yolda
19:44 Raporlar
21:00 Anadolu'ya
22:04 Hafız Paşa
23:09 Tulumdan sal
24:34 Kale kuşatması
25:39 Üç yüz çağlayan
26:48 Kış ve okul anısı
28:06 Savaşa karar
29:17 Taşkın Fırat
30:31 Çadırdan bir şehir
31:32 Nar korusu
32:39 İstifa gecesi
33:54 Kerzin köprüsü
34:59 Bozgun
36:09 Dağlara kaçış
37:15 Bir haftada iki çöküş
38:18 Dinlenmeyen üç uyarı
39:34 Sultan Mahmud için
40:48 Genç padişah
42:02 Yenilen ordunun subayı
43:19 Mektupların kaderi
44:32 Kapanış
Tanıklar ve belgeler
• H. v. Moltke, Briefe über Zustände und Begebenheiten in der Türkei aus den Jahren 1835 bis 1839, Berlin 1841 (ilk baskı; archive.org taraması ve Deutsches Textarchiv)
Kaynaklar
• Kemal Beydilli, "Moltke, Helmuth von", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 30
• Oliver Stein, "Prussian-German officers traveling in the Middle East, 1835-1914", MWME Essays, FU Berlin, 2015
• Mutlu Er, "The Image of Turk and Turkey in the letters of Helmuth Graf von Moltke (1835-1839)", Ankara Üniv. DTCF Dergisi, 2017
• Vikipedi (İngilizce): Battle of Nezib; Mahmud II; Helmuth von Moltke the Elder; Letters from Turkey
Görseller
• Wikimedia Commons (kamu malı ve CC0; eser ve sanatçılar ekranda belirtilmiştir)
• Haritalar ve grafikler: Dünün İnsanları (şematik)
• "Temsilî canlandırma" yazan sahneler yapay zekâ ile üretilmiştir; olayın birebir görüntüsü değildir.
Anlatım yapay zekâ sesiyle yapılmıştır.
